WhatsApp

Narsizm(Narsisizm) , Narsist Ne Demektir?

Narsizm(Narsisizm) , Narsist Ne Demektir?

Narsizm ilk olarak batı kökenli çalışmacılar tarafından mitolojik öge olan avcı Narcissus’ yla ilişkilendirilmiştir. Bu mitolojik karakter suda görünen yansımasının ona ait bir yansıma olduğunu fark etmeden kendine aşık olup, yakınlaşmak isterken boğularak ölür.

Narsizm psikolojik kökenine bakıldığında yaşamın erken yıllarında ebeveyn-çocuk ilişkisindeki bozuk ya da yetersiz yapının bir ürünü olarak karşımıza çıkar. Ebeveynin, çocuğun gelişim çağına yönelik gereksinimlerini karşılamak yerine çocuğu kötüye kullandığı gözlemlenmiştir. Böyle bir ebeveyn ile büyüyen çocuğun güncel yaşamındaki hareketleri çocukluğunda çaresiz bırakıldığı şartlara karşı ürettiği, ilkel ve uyum bozan davranış kalıplarından oluşur. Narsist kişilerin geçmişinde çok sık rastlanan bir özellik, soğuk ebeveyn figürleridir. Aile yapıları incelendiğinde, evde yüzeysel şekilde işlev gören ama büyük ölçüde duygusuz, ilgisiz ve söze dökülmemiş, kinci saldırganlığa sahip olan bir ebeveyn figürü görülmektedir. Çocuk böyle bir çevrede susturulduğu, gücendirildiği ve saldırganlık geliştirdiği için büyüdüğünde aşırı haset ve nefrete karşı kendini savunma ihtiyacı hisseder.

Narsistik örüntü kendini aşırı önemsemek, diğerlerini yok saymak, bu sebeple de kişilerarası ilişkilerde sorunlar yaşamak olarak tanımlanabilir. Ancak bu örüntünün daima olumsuz sonuçlara yol açmayacağı da bilinmektedir. Bireyin benliğine ilişkin olumlu algısı ve başkalarına empati ile yaklaşma becerisine sahip olması, sağlıklı ve normal narsizm olarak kabul görür. Normal narsizmin kişinin gayelerine ulaşması için ilerlemesine ve bireysel yenilgilerinden sonra ayağa kalkma gücü bulması açısından koruyucu etkiye sahip olduğu kaydedilmiştir.

Narsistik kişiliğin yarattığı problemler ise, kişi olumlu kendilik algısına yönelik tehdit algılandığında, savunma mekanizmaları yaşadığı durumlara karşı çaresiz kaldığında  ve doğru başa çıkma stratejilerini geliştiremediğinde, yaşamındaki işlevsellikte bozulduğunda kendini gösterir. Bu duruma patolojik/sağlıksız narsizm adı verilir.  

Ayrıca narsizmin bazı kuramlara göre bir kişilik bozukluğu, bazı kuramlara göre ise bir kişilik örgütlenmesi olduğu kabul edilir. Yani her gördüğümüz narsistik örüntüye/yapıya/biçime sahip olan kişi sağlıksız tepkiler geliştiriyor diyemeyiz. Zaten toplumda narsistik kişilik bozukluğunun görülme sıklığı %1 gibi az bir orandır. Genelde de narsistik kişilik bozukluğu tanısı alan kişilerin %70 kadarı erkektir. Amerikan Psikiyatri Derneği’nin psikiyatrik tanı kitabı olan Dsm-5’e göre yapılan bu yeni çalışmalarla beraber patolojik narsizm kavramının, narsistik kişilik bozukluğu kavramına denk düştüğüne dikkat çekilmiştir. Bu bozukluğun daha çok genç yetişkinlik (20-40 yaş)  döneminde başladığı belirtilmiştir.

NARSİST KİŞİLİK ÖZELLİKLERİ NELERDİR?

Bu özellikleri yukarıda belirttiğim şekilde iki faklı şekilde ele alacağım. Birinci olarak narsistik kişilik biçimi olan, ikinci olarak da narsistik kişilik bozukluğu olan bireyin özelliklerini açıklacağım.

Narsist kişilik biçimi olan bireyler;  kendilerine dair olumsuz değerlendirmelere duyarlı davranır ve yapılan eleştirileri kucaklayabilir. Başka kişilerle ilişkilerinde de açıkgözlüdürler ve diğer insanları yönetmekte başarılı olurlar. Kendini ve  kendi düşüncelerini pazarlamakta usta davranırlar. Lider özellikli, hep lider kalmak isteyen ve bunu seven yarışmacı kimselerdir. Zamanla bu kişiler empati yeteneklerini de geliştirmeyi öğrenebilirler.

Narsist kişilik bozukluğu olan bireyler ise; eleştirildiklerinde öfkelenirler. Bir şeyi yapamadıklarında kendilerini aşağılık hissederler. Sürekli büyüklenirler. Sömürücüdürler. İnsanları kolay manipüle ederler. Özel olduklarını düşündükleri için karşı tarafa değer göstermekten kaçınmakla beraber hep karşı taraftan ilgi beklerler. Sonuç alacakları her yolu mübah sayarlar. Başkalarının düşünceleri ve hissiyatları üzerine kafa yormazlar.

Narsistik kişilik bozukluğu olan bireyi tanıyabilmek kolay değildir. Dışarıdan bakıldığında rengarenk, şaşalı ve mutluluk verici insanlar olarak görünürler. İçeriden bakıldığında ise bencil, tutarsız ve yalancıdırlar. Sürekli karşı tarafı manipüle ederler. Davranışları yapmacıktır. Hüküm sürmediği ortamlarda mağdur konumuna düşerler. Eğer narsistik yapıyı desteklemeyen bir eşle evlilerse, o eş bu evliliği yürütmekte zorlanır.  Empati yetenekleri pek olmağı için suç işleyebilirler. Övülmek istiyorsa, verici olurlar.  Bu tiplerin kapitalist toplum içinde kendilerini var etme olasılıkları yüksektir. Çünkü sömürgenlerdir. Duygu, emek para, sevgi ne varsa posasını çıkarana kadar sömürüler. Güce, şan şöhrete değer verirler. Kaypaklık potansiyelleri vardır. İkili ilişkilerinde uzaklaştıkça kovalar, karşı taraf yaklaşınca kendileri kaçarlar.

Bu saydığım narsist özelliklerde eşiniz, müdürünüz, arkadaşınız olabilir. Bu tip kişiler ruhsal bir yıkıma uğramadıkça veya ek bir bozukluk çıkmadıkça pek ruh sağlığı uzmanına başvurmazlar. Çünkü onlar için destek almak demek aşağılanmak demektir. Zaten tedaviye gelseler bile uzmandan ayrıcalıklı tedavi veya  ayrıcalıklı davranış beklerler.

Son söze gelecek olursak sözü geçen bu narsist özelliklerin illaki bir bozukluğu işaret etmediğini aklınızdan çıkarmayın. Çünkü her sağlıklı kişiliği olan insanda biraz da olsa narsizm kişilik özelliği de olması gerekir. Kişiliği bir çorba gibi düşünün. İçine giren çeşnilerden biri de narsizmdir. He ne zaman kişinin gerçeklik algısı bozulur ve yaşamsal işlevinde sorun olur işte o zaman bu çorbanın narsizmi çok kaçmış deriz.

Psikolojik Destek ve Danışma İçin;

Işıl BAHAR

Diğer Yazılar