WhatsApp

Kişillik Bozuklukları

Kişillik Bozuklukları

Kişilik, insanı yansıtan, kendisine ve çevreye gösteren bir kılıftır. İçerisinde karakter, mizaç, sosyal etkileşim, travmalar, kalıplaşmış yargılar, geleceğe dönük beklentiler vardır.

Kişilikteki Etmenler

Kimilerin kişilikten söz ederken huyu, karakteri konuşabiliriz ancak bunların birbiriyle bağlantılı ama anlamlarının farklı olduğunu anımsarsak neyle ilgili konuştuğumuzu daha açık biçime getirebiliriz. Kişilikten söz ederken doğum öncesinden ölüme kadarki süreci konuşmuş olacağız. Sırasıyla kişiliğin ne olduğunu ve neleri içerdiğini konuşalım.

Persona kelimesinden gelen “personality” biçimine dönüşen ve dilimizde “kişilik, şahsiyet” olarak kullanılan kavram. Persona, maske anlamına gelir. İlkel zamanda insanlar bu maskeleri takıp sahneye çıkıyorlardı. Maske taktıklarında da farklı bir rol, görünüm, ses tınlaması oluyordu. Günümüzde “Kendimi maskeliyorum, duygumu ve düşüncemi saklıyorum, olduğum gibi değilim, olmak istediğim gibiyim.” söylemleri kullanılabiliyor. Demek ki kimileyin kendimizi saklayıp, farklı maskeler takıp yaşayabiliyoruz.

Peki bu sorun mu ? Hayır. Elbette herkese karşı, her durumda aynı biçimde tepki vermeyiz. İş yaşantımızda, aile içerisinde, arkadaş dost ortamlarında, çalışan veya patronken, öğrenciyken,  işçiyken, konumlarımıza, etkilenmemize bağlı olarak farklı maskeler takabiliyoruz. Duygumuz sabit değil ki, düşüncemiz kalıcı değil ki hep aynı maskeyi takalım. Burada bir eleştiri çıkabilir. Peki bu maske kullanmak samimiyetsizlik değil midir ? Hayır değildir, duygumuza, düşüncemize, beklentimize göre uyum sağlamaktır. Peki sorun nerededir?

Maskeyi çıkarmadığımızda, maskeyi kendi benliğimize yapıştırdığımızda, onu abartılı biçimde kendimizle çelişme pahasına kullandığımızda sorun çıkar. Örneğin sabah 9 akşam 5 arası mühendis oluruz. 5’ten sonra aile üyesi, arkadaş, dost kimliklerimizi yaşarız. Ancak her zaman mühendis olarak yaşarsak, yaşamımızı işimizdeki gibi  düzenlersek zorlanabiliriz. Herkes mühendis gibi davranmamızı benimsemeyebilir. Kişiliğe biraz daha yaklaşalım. Kişilikte, tutarlı ve sürekli davranış örüntüleri ve düşünme tarzları vardır. 

Kişilik Nasıl Bozulur?

Var olan kişilik özelliklerimizi abartılı biçimde yaşadığımızda, kendimize ve çevremize zarar verdiğimizde bozulur. Bunun temeline bakıldığında çocukluktan başlayarak oluşturduğumuz şemaları görürüz. Bu şemalar yoluyla kendimizi ve çevremizi algılarız. Şemalar, çok katı ve değişmeye dirençli olduklarında kişiliğimizde çatırdamalar başlar. Şemaları değiştirmeyince, esnetmeyince olumsuz inançlar ve başa çıkma yolları geliştiririz. İşte bu aşamada kişiliğimizde bozulmalar olur. Şimdi sırasıyla kişilik bozukluklarındaki bilişsel profillere göz atalım:

Kuşkucu Kişilik Bozukluğu

Başkalarının davranışları kötü niyetli yorumlanır. İnsanlar güvenilmezdir. Her zaman kuşkulu olmak gerekir. “Benden başka insanlar sahtekardır, onlar benim işlerime burnunu sokar, beni aşağıya çeker, arkamdan gizli işler çevirir.” iddiaları yaygındır. Bu profildeki birey, kendisini sürekli tetikte hisseder.

Yalıtık Kişilik Bozukluğu

Sürekli olarak toplumsal ilişkilerden kaçınılır.Duygusal paylaşımlar çok kısıtlıdır. Örneğin doğum günü, bayram, kutlama gibi özel günlerde birey çok sıkılır ve ortamdan kaçar. Bu profildeki insan, kararlarını sürekli kendisi vermeye çalışır. Kendisini hep yalnız görür, yakın ilişkileri özgürlük önünde engel sanır. Duyguları iç dünyasında aktiftir ama belli etmez.

Delişmen Kişilik Bozukluğu

Zihinsel süreçlerde, algılamada çok fazla çarpıklık vardır. İnsan ilişkilerinde yakınlıktan rahatsız olunur. Ayrıca yakın ilişki kurabilme yeteneğinde sıkıntı  vardır. Bu profildeki insan, sezgilerinin güçlü olduğuna inanır. Kendisini öteki insanlardan farklı görür, tuhaf olduğunu iddia eder. İncitilmekten, zayıflıklarının ortaya çıkmasından kaygılanır. Doğaüstü güçlerden söz eder.

Değer Tanımaz Kişilik Bozukluğu

15 yaştan beri süregelen bir durumdur. Başkalarının haklarını saymama, onların haklarına saldırma durumu vardır.  Bu profildeki birey insanları taciz edebilir, zorlantılı biçimde davranabilir ve bundan pişman olmaz. Diğer insanları sömürgen olarak gördüğü için, onları suistimal etmeyi kendinde hak görür. Kuralların kendisi için olmadığını söylerler.  

Özsever Kişilik Bozukluğu

 Bu durumdaki insan, kendisini çok üstün görür. Sürekli beğenilmek ister. Empati yapmakta zorlanılır. Karşısındakinin yerine kendisini koymakta, onun hislerini ve düşüncelerini anlamakta zorlanılır. Bu profildeki birey, kendisini  prens veya prenses olarak görür.  “En yetenekli, zeki, başarılı, güzel benim.” anlayışı vardır.  Şöhret, mal, mülk, prestij onlar için çok önemlidir.

Gösterişçi Kişilik Bozukluğu

 Buradaki bireyde aşırı düzeyde duygusallık vardır. Sürekli kendisine yönelik ilgi bekler. Bu profildeki insanlar, gereksinimlerinin hemen giderilmesini isterler. Sürekli onaylanmak ve takdir edilmek isterler. “Mutluluğumun koşulu bana hayran olunmasıdır.” anlayışları vardır. Duyguları doğrultusunda kendilerini yönlendirirler. Engellendiklerinde ağlama, saldırma krizleri olabilir.

Sınır Kişilik Bozukluğu

 Kişilerarası ilişkiler, benlik algısı, duygulanım alanlarında tutarsızlık vardır. Dürtülere göre yaşama, sonunu ve bedelini düşünmeden harekete geçme çok fazladır. Bu profildeki insanlarda iki kutuplu algılama anlayışı vardır. Diğer insanlar aynı anda hem değerli hem değersizdir.  Terk edilmemek için insanlara boyun eğerler. İnsanlar tarafından sevilip sevilmediğini test etmeye çalışır. Bazen bir boşluk duygusu yaşarlar.

Çekingen Kişilik Bozukluğu

 Toplum içerisinde aşırı biçimde kendini geri çekme vardır.  Birey, yetersizlik duygularıyla çok meşguldür. Olumsuz eleştiriye karşı çok fazla alınganlık vardır.  Bu profildeki insanlar, çevresinden koşulsuz kabul için garanti almak ister. Kendilerini sevilmeyecek biri gibi görürler. Başarısızlık ve değerlendirilme kaygısıyla yeni uğraşılara girmek istemezler.

Bağımlı Kişilik Bozukluğu

 Uysal ve yapışkan bir davranış biçimi vardır. Kendisini sürekli bakıma muhtaç görme, bununla meşgul  olmak gündemdedir. Bu profildeki insanlar, yakınlarında ulaşabilecekleri güçlü bir insanı önemserler. Reddedilme ve terk edilmeyle ilgili kaygıları vardır. Karşısındaki insanı sürekli mutlu etmeye çabalar. Amacı yakın ilişkiyi sürdürmektir.

Takıntılı Kişilik Bozukluğu

 Aşırı düzenlilik, mükemmeliyetçilik, insanları, duyguları, düşünceleri aşırı biçimde kontrol etmek vardır. Bu profildeki insanlar, kendilerini çaresiz ve yetersiz olarak algılarlar. Mükemmeliyetçiliklerini diğer insanlara uygularlar. “İşte başarısızsam insan olarak da başarısızım.” anlayışları vardır.  Pişmanlıklara, kendini ve diğer insanları cezalandırmaya çok açıktırlar.

Kişilik Bozukluğunda Tedavi

 

Güvene ve saygıya dayalı ilişki kurmak ve ilerletmek, psikoterapi yapmak, uzun ve kaliteli terapötik süreçleri geçirmek tedavide çok işe yarar. Koşulsuz kabul, sağlıklı insani ilişki, güvenli bağlanma önemli süreçlerdir.  Tedavi sırasında yönlendirici keşif yöntemi işe yarar. Danışanın yaşadıklarına, benzetmeler, fıkralar yoluyla onun dilinden anlamlar çıkarılması yararlı olur. Terapistin yargılayıcı tutumda olmaması, güvene dayalı ilişkinin sürdürülmesi için gereklidir. Bu bağlamda bir ruh sağlığı uzmanından destek almak yararlı olur.

Kaynaklar

  • Everson, SA., Goldberg, DE., Kaplan, GA., Julkunen, J., Salonen, JT., ‘‘Anger expression and incident hypertension’’, Psychosom Med, 60:730-735, 1998.

  • Burger, J. M. (2016). Kişilik, psikoloji biliminin insan doğasına söyledikleri (İ.D.E. Sarıoğlu, Çev.). İstanbul: Kaknüs Yayınları.

  • Tidemalm, D., Elofsson, S., Stefansson, C.G. ve ark. (2005). Predictors of suicide in a community-based cohort of individuals with severe mental disorder. Soc Psychiatry

  • Psychiatr Epidemiol, 40(8):595-600.

  • Tucker, R.P., Wintage, L.R., O‟Keefe, V.M., Slish, M.L., Judah, M.R., Rhoades- Kerswill,S. (2013). The moderating effect of humor style on the relationship between

  • interpersonal predictors of suicide and suicidal ideation. Personality and Individual Differences, ( 54): 5, 610–615.

  • Saydam. M. B. Kişilik Bozuklukları. İstanbul Tıp Fakültesi. İstanbul Üniversitesi

  • İnanç, B. Y. Ve Yerlikaya, E. E. (2012). Kişilik Kuramları (6. Baskı), PegemAkademi, Ankara.

  • Cervone, D. Ve Pervin, L. A. (2016). Kişilik Psikolojisi: Kuram ve Araştırma, Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara.

  • Yıldız. M . Ruhsal İyileştirim  Ders Notu.. Kocaeli Üniversitesi  Tıp Fakültesi Psikiyatri ABD. 2014

  • Türkçapar. H.  Kişilik Bozukluklarının Kognitif Modeli ve Tedavisi Şemalar ve Ara inançlara Dönük Teknikler.

  • Köroğlu. E. DSM-5 Tanı Ölçütleri Başvuru El Kitabı Çevirisi. 2013. Ankara.

  • Savaşır. I., Soygüt. G., Kabakçı. E. Bilişsel Davranışçı Terapiler. Türk Psikologlar Derneği Yayınları. No: 7 Şubat 2003. Ankara. S.165-188

 

14 Eylül 2022
Diğer Yazılar
Nerede Olursanız Olun
Her Zaman Sizinleyiz

Online Seans Almak ve Uzmana Ücretsiz Soru Sormak Için Kaydolun

Mobil Uygulamayı İndir Tüm Uzmanları Görüntüle